vietnam   english

NGUYỄN QUANG BẮC: CUỘC HÀNH TRÌNH ĐI TÌM CÂY BÁNG Ở ĐÌNH BẢNG


Chủ nhật 12-2-2012 là một ngày đặc biệt ở Đình Bảng (Bắc Ninh) khi sau hơn 100 năm lưu lạc, 60 cây Báng đã trở về, mở đầu cho quá trình phục hồi rừng Báng xưa trên quê hương nhà Lý.
Thiếu tướng Nguyễn Quang Bắc (trái) với cây Báng giống đem về trồng ở Đình Bảng - Ảnh: V.C.L.

Thật ra, báng là tên một loài cây, ta phải viết bằng chữ thường như thông lệ. Nhưng trong bài báo này, cây Báng có một ý nghĩ đặc biệt, nên tôi xin phép được viết chữ hoa, như tên riêng của một người, một địa phương. Nhất là vào hôm nay, cây Báng đóng vai trò trung tâm trong ngày hội của một vùng đất rất linh thiêng.

 
Đình Bảng là một địa danh nổi tiếng chúng ta ai cũng biết. Ít người biết hơn: vùng đất này xưa có tên là Kẻ Báng (Làng Báng), gọi theo tên cây trong một khu rừng rộng hơn  1600 mẫu đất (cỡ 576 ha). Tháng 2 năm Canh Tuất (1010), sau khi lên ngôi ít lâu, Lý Thái Tổ từ kinh đô Hoa Lư về thăm quê hương Cổ Pháp, khi đến khu rừng Báng “trông thấy cây cối xanh tốt,muôn loài chim bay liệng, cảm động rớt nước mắt, sai đo mười dặm đất chọn làm cấm địa Sơn Lăng” và lấy đây làm nơi yên nghỉ của mình. Các vua Lý sau khi mất đều an táng ở đó. Khu di tích Đền Đô hiện nay cũng nằm trên khu rừng Báng nổi tiếng này. Cho nên, nói như ông Nguyễn Thế Chín, Chủ tịch UBND phường Đình Bảng, thì “cây Báng là nét đặc trưng của Đình Bảng, nói đến Đình Bảng là nói đến rừng Báng”. Và cũng bởi thê, trong kế hoạch tái tạo những danh thắng có ý nghĩa lịch sử, văn hóa và tâm linh, khôi phục dòng Tiêu Tương và phục hồi rừng Báng được nêu lên như những mục tiêu hàng đầu.


 Nhưng những cây Báng cuối cùng đã bị chặt mất từ hơn 100 năm trước đây, trong thời Pháp thuộc, vì những lý do kinh tế cũng như chính trị. Đình Bảng mất rừng Báng. Thậm chí, cùng với thời gian, hình hài cây Báng cũng chẳng thể hình dung. Cụ Nguyễn Tiến Đạt, tổ trưởng tổ cây xanh của Ban quản lý Đền Đô tâm sự :”Dân làng chưa ai biết cây Báng là gì. Chỉ được nghe thôi. Tôi nay 70 tuổi mà không biết cây Báng. Bố tôi nếu còn sống thì đã 120 tuổi rồi, cũng không biết cây Báng”. Nhiệm vụ bây giờ rất cụ thể: tìm ra cây Báng đã góp phần làm nên tên tuổi Đình Bảng. Đơn giản, mà cũng rất khó khăn.


 NGƯỜI  TÌM  RA  CÂY  BÁNG   MỘT  NGƯỜI  ĐÌNH  BẢNG:

 

Thiếu tướng NGUYỄN QUANG BẮC sinh tháng 12-1952, tốt nghiệp tiến sĩ năm 1983. Tiến sĩ khoa học năm 1989 tại Học viện Engels, CHDC Đức. Hiện là phó chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật Bộ Quốc phòng. Các kết quả khoa học chủ yếu: Chủ trì các dự án xây dựng mạng truyền dữ liệu trên bờ và biển (Vietsovpetro, 1991-1993), Mạng CNTT toàn quốc của Văn phòng T.Ư Đảng (1998), Hệ thống phần mềm và cơ sở dữ liệu quản lý, cấp phát thẻ khám chữa bệnh miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi (2004-2005)

Người Đình Bảng rất vui vì đã tìm ra cây Báng, đã trồng lại 60 cây Báng ở Văn Chỉ (9 cây), Võ Chỉ (8 cây) và Nhà Bia (8 cây), ở lăng vua Lý Thái Tổ (23 cây) và Lý Thái Tông (8 cây), ở chùa Ứng Tâm- nơi Lý Công Uẩn sinh ra (4 cây) trong mùa Xuân năm Nhâm Thìn 2012. Lại càng vui hơn, vì người tìm ra cây Báng là một người con của quê hương Đình Bảng: Thiếu tướng, TSKH Nguyễn Quang Bắc, con trai của nguyên Chủ tịch Quốc Hội Lê Quang Đạo (Nguyễn Đức Nguyện).

 
Khi còn nhỏ, Bắc thường được bố đưa về quê thăm ông bà nội và hầu như năm nào cũng ở lại Đình Bảng suốt cả mùa hè. Trong những câu chuyện bà kể, có chuyện về cây Báng, thân tròn, dáng cao và rất đẹp, lá to như lá bàng. Bắc cũng nhớ rất nhiều câu ca dao, mà lạ là cả chục câu có một bắt đầu như nhau: “Bao giờ rừng Báng hết cây”... Đến năm 14 tuổi, Bắc vào thiếu sinh quân, 17 tuổi nhập ngũ. Trong những ngày đóng quân ở Sơn Tây, Thái Nguyên… khi hành quân qua những cánh rừng, những quả đồi, hàng năm ở trong những làng sơ tán, bao giờ Bắc cũng có ý tìm cây Báng. Chưa bao giờ thấy, và tuổi trẻ cũng dần qua đi.

 
Mãi đến năm 2005, tướng Bắc kể lại :”không hiểu tại sao tự nhiên tôi lại cảm thấy cồn cào, nảy sinh ý định đi tìm cây Báng”. Anh không nói ra, nhưng ai cũng hiểu: đấy là sự thôi thúc của quê hương, là tiếng gọi của truyền thống và văn hóa. Hơn nữa, trong vị thế của một nhà khoa học có đẳng cấp và nhiều đóng góp thực tế, trong cương vị một cán bộ nhiều năm làm lãnh đạo, anh có nhiều đồng đội, nhiều bạn bè, và có kinh nghiệm tổ chức để đưa công việc đến kết quả cuối cùng. Thế mà cũng mất tới hơn 6 năm, mới có thể tìm ra một cây Báng và khẳng định nó chính là cây Báng của Đình Bảng.


 Khởi đầu bao giờ cũng nhầm lẫn. Với sự giúp đỡ của anh Dũng ở Cao Bằng, những tưởng đã thành công ngay từ năm 2005, nhưng hóa ra đấy lại là cây “búng báng”, một cây họ cau, lá xẻ lông chim trông như lá dừa, thân chứa tinh bột có thể ăn được. Anh Minh và anh Tuyến ở TP HCM lại nhầm đây là cây “báng súng”  (năm 2006), một loại cây thân gỗ lớn, cao tới 30-40 m, đường kính thân 60-100 cm, gốc có múi và bạnh lớn. Nhầm nhiều nên cũng có lúc thất vọng. Cả ở nhà lẫn ở đơn vị, ai cũng đùa là “Bắc đã chuyển sang giai đoạn mộng mị, lúc nào cũng báng, báng và báng…”. Cứ thế, trời gian trôi đi thêm 5 năm nữa.


 Rồi thành công đến một cách ngẫu nhiên. Hóa ra, mình có lòng thì trời không phụ. Vào một ngày tháng 8/2011, nhân duyên đã đến. Bắc thăm trang trại Đồng Quê (Vân Hòa, Ba Vì) và được ăn một món rau lạ, rất ngon. TS Ngô Kiều Oanh, chủ trang trại giới thiệu: đấy là “rau páng”, một món ăn của người Mường. Rau này là lá non hái từ cây Páng, một loại cây thân gỗ cao to. Sau này tướng Bắc nhớ lại :”Tôi giật nẩy mình. Và linh tính báo rằng, đây chính là cây Báng của tôi”. Sau này tìm ra, loài cây này có rải rác ở Hòa Bình, Hà Nội (vùng Sơn Tây cũ), Nghê An, Huế, TP. HCM…


 Có cây rồi, nhưng còn phải chứng minh. Đó là những tìm tòi náo nức, khẩn trương về khoa học, bao gồm cả sinh học, ngôn ngữ và lịch sử, địa lý, là những hội thảo tranh cãi và chứng minh, là xin ý kiến các cấp lãnh đạo địa phương, là xin ý kiến các cụ phụ lão… Để rồi cuối cùng được phép nói về một cây Báng- Đình Bảng, có tên gọi khác nhau theo từng địa phương (Gùa, Đa gáo, Đa chai, Xung báng, Báng, Páng, Co Pảng, Nùa, Xộp, Bốp…), nhưng cùng tên khoa học (Ficus Callosa), thuộc họ dâu tằm, bộ gai, lớp cây gỗ trung bình. Điều thú vị là đã tìm thấy những cây Báng rất đẹp, rất cao, đứng trang trọng và uy nghi ở khu K9 (Đá Chông), đền Trung (Ba Vì), ở Chùa Thiên Mụ và lăng Khải Định (Huế) cũng như ở Thảo Cầm Viên (TP HCM)… PGS TS Lê Xuân Cảnh, Viện trưởng Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh học thuộc Viện KH&CN Việt Nam là người rất có công trong quá trình khẳng định này, ông phát biểu :”Cây Báng có một giá trị đặc biệt. Mọc và phát triển nhanh. Thân hình trụ rất thẳng, cao đến 40 m, đường kính 80- 200 cm. Đây là một loài đa có hình thái đặc trưng, khác với loài đa khác là không có rễ phụ, tạo tán gọn hình trứng. Chính vì thế, Báng có thể trồng tạo rừng sinh thái, tạo công viên trong thành phố, nhất là tạo nên không khí linh thiêng. Đấy là chưa kể giá trị dinh dưỡng hay giá trị y học còn đang được nghiên cứu”.


Đến đây, vấn đề tiếp theo là tìm cây giống và đưa về trồng ở Đình Bảng.



NHỮNG  CÂY BÁNG  ĐẦU  TIÊN  CHO  MỘT  CÁNH  RỪNG:

 

Cụ Nguyễn Thế Phú (70 tuổi), Trưởng ban quản lý Đền Đô, phấn khởi thốt lên :”Đến bây giờ có thể nói rằng, cây Báng đã thực sự trở về với Đình Bảng. Nhiều người đã đến đây xem cây Báng thế nào. Dân rất phấn khởi”. Chủ tịch UBND, anh Chiến bổ sung :”Chỉ có thể nói là thật tuyệt vời”, và anh hướng về phía tướng Bắc, nói rất chân thành :”Cám ơn sự nỗ lực của các đồng chí”.


 Hiện nay chưa có rừng Báng tập trung, nên 60 cây giống phải thu thập ở nhiều thôn xóm khác nhau thuộc hai huyện Thạch Thất (Hà Nội, Sơn Tây cũ) và Kỳ Sơn (Hòa Bình), trong một khu vực mà bề ngang lên tới 20 km, bề rộng cũng có chỗ tới 10 km. Yêu cầu cây giống lại nghiêm ngặt: chu vi cây 25- 35 cm, không được ngắt ngọn hay ngọn phân đôi, cây phải mọc từ hạt chứ không phải là cây ghép, phải có nhiều nhóm cây đồng nhất để trồng cạnh nhau… khiến cho công tác chọn giống càng phức tạp. Mặc dù vậy, có tới hơn 20 cây cao khoảng 10 m, một số cây cao tới 12- 13 m, nên phải dùng xe đầu kéo dài 10 m, không thể vào tận chỗ, công tác bốc vác, vận chuyển bằng tay khá nhọc mệt. Hơn nữa, ngày 11/02/2012 mưa gió dầm dề, rét lạnh và bẩn, bùn trên đường có chỗ lên tới 5- 10 cm. Thế nhưng, nhiều cán bộ cao cấp quân đội, các nhà khoa học tuổi đã 55-65, vẫn hăng hái hòa mình lao động cùng anh em thanh niên địa phương, suốt từ 5 giờ sáng- lúc rời Hà Nội, tới 17 giờ- khi xe chở giống cây về tới Đình Bảng. Cụ Đạt (tổ cây xanh Đền Đô) cười cười :”Đúng là của một đồng, công một nén”.


 Khi đoàn xe chở cây giống lăn bánh qua cổng Đền Đô, cụ  Nguyễn Đức Thìn, Anh hùng lao động, Nhà giáo nhân dân, đứng trân trọng chụp từng bán xe lăn, chụp từng nhóm cây giống. Cụ bảo rằng, đây sẽ là những tài liệu quý, thậm chí là tài liệu có ý nghĩa lịch sử. Sáng 12/02, trong lễ dâng hương trước lúc trồng cây, cụ Thìn chính là người viết và đọc chúc văn, bằng một giọng sang sảng trẻ trung, thanh thoát và có sức cuốn hút đến lạ lùng. Trung chúc văn có đoạn :”Chúng con hôm nay- Những tấm lòng thảo ngay- Dâng hương- Thắp lên ngọn lửa- Phát động Tết trồng cây Báng trên đất cội nguồn Kẻ Báng- Cố Phát, Đình Bảng- Quê hương nhà Lý anh hùng”. Rồi cụ Thìn làm một bài thơ, lấy câu kết để đặt tên cho cả bài :”Rừng Báng sáng tình người”. Những câu chuyện nhỏ như vậy cho chúng ta thấy rõ vai trò cây Báng trong đời sống mỗi người dân Đình Bảng.
 


Văn Chỉ- Đền Đô, 9 cây Báng mới trồng ngày 12/02/2012.



 Người phát biểu cuối cùng trong buổi lế trồng cây Báng là em Nguyễn Thị Phương Mai, lớp trưởng lớp 8A, Liên đội trưởng Liên đội Lê Quang Đạo, Trường THCS Đình Bảng. Mai đọc lời phát biểu từ một bài viết tay bằng bút mực xanh trong cuốn vở nhỏ (chứ không phải bản tin điện tử từ máy tính), em dõng dạc và chân thành :”Khi lớp con cháu chúng cháu ra đời dường như những cây Báng đã không còn nữa. Sau một cuộc hành trình gian lao, vất vả đi tìm lại cội nguồn xưa của Thiếu tướng Nguyễn Quang Bắc cùng các cộng sự, những cây Báng sau 100 năm mất dấu đã trở lại quê hương Đình Bảng, với nhân dân Đình Bảng bởi bàn tay vun trồng của chính những con dân Đình Bảng. Là những người con của quê hương Đình Bảng, là những mầm non tương lai của đất nước, chúng cháu hứa sẽ giữ gìn, chăm sóc và bảo về thật tốt rừng Báng để nó từ giờ sẽ gắn bó mãi với con dân Đình Bảng cho tới nghìn đời sau”. Khi đó, anh Bắc và chị Hà, vợ anh, ngồi nghe với cặp mắt ngấn lệ.


 Đại tá Nguyễn Hữu Tuấn, chuyên gia công nghệ thông tin của Viện Khoa học & Công nghệ quân sự giới thiệu với mọi người một suốn sách anh mới đọc, cuốn “Đồng Khánh địa dư chí”, xuất bản từ năm 1880. Anh bảo, trong sách có nói đến các danh thắng của vùng Bắc Ninh, và 3 địa chỉ được nói đến là  Cổ Loa, rừng Báng và Lăng Lý Bát Đế. Là một chuyên gia bản đồ công tác lâu năm ở Cục Tác chiến, anh Tuấn giới thiệu bộ sưu tập của anh về các bản đồ để xác định địa danh rất rộng rãi của rừng Báng ngàn xưa. Còn cụ Phú, Trưởng ban quản lý Đền Đô thì nói :”Khu di tích và danh thắng Đình Bảng có Đền- Lăng- Rừng và Sông. Các lăng rất rộng, diện tích đến 4-5 ha. Nếu có thêm cây giống thì sẽ trồng quanh các lăng, trồng ở các đường đi đến các lăng. Sau này dự án sông Tiêu Tương được thực hiện thì sẽ có nhiều cây Báng được trồng dọc theo bờ sông Tiêu Tương”. Chắc bạn còn nhớ, trên sông Tiêu Tương có câu chuyện tình Trương Chi- Mỵ Nương nổi tiếng. Đấy cũng thuộc về Đình Bảng.


 Tướng Nguyễn Quang Bắc lắng nghe chăm chú tất cả những dự báo đó. Anh đã biết việc làm sắp tới của mình.

 

 PGS.TS Lê Xuân Cảnh, viện trưởng Viện Sinh thái và tài nguyên sinh học thuộc Viện KH-CN VN, là người rất có công trong quá trình khẳng định kết quả tìm cây Báng của tướng Bắc. Ông phát biểu: ”Cây Báng có một giá trị đặc biệt. Mọc và phát triển nhanh. Thân hình trụ rất thẳng, cao đến 40m, đường kính 80-200cm. Đây là một loài đa có hình thái đặc trưng, khác với loài đa khác là không có rễ phụ, tạo tán gọn hình trứng. Chính vì thế, Báng có thể trồng tạo rừng sinh thái, tạo công viên trong thành phố”.

 

Tìm thấy cây Báng ở K9 - khu tưởng niệm Bác Hồ ở Đá Chông, Ba Vì - Ảnh: V.C.L.

VŨ CÔNG LẬP
Theo tuoitre.vn


       

        Off Telex VNI VIQR



  
Các tin khác
Vị trí 01
Vị trí 02
Vị trí 03
Sinh hoạt Khoa học tháng 6/2013 Một số mẩu chuyện chưa kể về Bóng đá
Sinh hoạt Khoa học tháng 5/2013  Richard P. Feynman, một trong những nhà Vật lý kiệt xuất mọi thời đại.

Sinh hoạt Khoa học tháng 3/2013 Buổi sinh hoạt đầu Xuân Quý Tỵ


  • Ngọc Vũ
    Ngọc Vũ
    Tên thật : Vũ Tuấn Ngọc
    Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học...
  • Phạm Thu Hằng
    Phạm Thu Hằng
    Phạm Thu Hằng
    Sinh năm 1975 tại Nam Định
    Công tác tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
    ...
  • Phạm Ngọc Điệp
    Phạm Ngọc Điệp
    Sinh ra và lớn lên tại Ninh Bình, yêu thích vật lý, đạt nhiều giải thưởng cấp tỉnh và...
  • Nguyễn Dung
    Nguyễn Dung
    Thạc sĩ Ngôn ngữ học, yêu thích văn chương, đã từng đăng bài trên tạp chí Văn học Tuổi...
  • Trần Thị Mai Hiên
    Trần Thị Mai Hiên
     Sinh năm 1981, tốt nghiệp Đại học Ngoại thương TP Hồ Chí Minh và Thạc sĩ ngành quản trị kinh doanh tại...
  • Ngô Minh Toàn
    Ngô Minh Toàn
    Sinh năm 1979, tốt nghiệp Đại học Khoa học Tự nhiên TP Hồ Chí Minh và Tiến sĩ ngành Vật Lý Sinh Học...
Tác giả Brian Greene Ngoài những công trình khoa học có giá trị về lý thuyết dây, Greene...
Mật Mã: Từ cổ điển đến lượng tử Trong lịch sử nhân loại đã xảy ra những cuộc chiến tranh tàn khốc, như hai cuộc thế...
Tác giả Silvia Arroyo Camejo Camejo không phải là con người khô cứng vì sách vở. Cô học múa ballet,...
Người bạn gái của lượng tử Mới 17 tuổi, Silvia Arroyo Camejo đã là tác giả của một cuốn sách ăn khách...
1. The scientist who‘s in love with literature
Pham Van Thieu loved writing and poetry from the moment he learnt to read. However, he wanted to be a mathematician. In the end he became a physicist. He has written 18 popular science books and is editor-in-chief of Physics and Youth Magazine.
2. Thư của GS.TSKH Đặng Vũ Minh gửi Tủ sách.
 Đây là bức thư của GS. TSKH Đặng Vũ Minh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội, Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam..
3. Chương trình giao lưu Khoa học và Khám phá
Tháng 11/2009, NXB Trẻ cùng nhóm chủ biên bộ sách Khoa học và khám phá tổ chức buổi giao lưu xoay quanh những nội dung khoa học hiện đại.

Nhân viên 02
Hotline: 0985 27 28 35


contact@khoahocvakhampha.com.vn
admin@khoahocvakhampha.com.vn